Koszyk

Koszyk jest pusty

Czym się różni kaseta od wolnobiegu?

14.12.2017

Kaseta i wolnobieg są bardzo ważnymi elementami napędu. W rowerze zawsze występują zamiennie. Co należy wiedzieć o tych częściach?

Zacznijmy od podstaw. Napęd roweru składa się zawsze z mechanizmu korbowego, łańcucha lub paska (znacznie rzadziej) i zębatki osadzonej na piaście. W znacznej większości rowerów stosuje się napędy wielobiegowe. Dzięki nim rowerzysta może wybrać przełożenie. W takim przypadku zestaw musimy uzupełnić o:

  • przerzutkę tylną lub przerzutki, jeśli z przodu jest więcej niż jedna tarcza
  • manetkę lub manetki do ich obsługi  
  • wolnobieg lub kasetę w miejsce zębatki

Napęd roweru to precyzyjnie działająca maszyna. 

Te dwa ostatnie elementy dobieramy do tylnej piasty. To od niej zależy, w co musimy się zaopatrzyć.

Wolnobieg a kaseta – co wybrać?

Wolnobieg, np. SHIMANO MF-TZ500, to rozwiązanie starsze niż kaseta. Z punktu widzenia mechaniki wolnobieg jest sprzęgłem jednokierunkowym. Dzięki niemu można przenieść napęd z przekładni na koło. Jeśli jednak przestaniemy pedałować, koło cały czas się obraca. To samo dzieje się, gdy będziemy kręcić pedałami do tyłu. Inaczej jest w przypadku ostrego koła. Jeśli jadąc na takim rowerze przestaniemy pedałować, zahamujemy.

SHIMANO MF-TZ500 to wolnobieg, ale dosyć specyficzny. Dzięki technologii Megarange największa koronka ma aż 34 zęby, co jest dość nietypowe w mechanizmach 7-rzędowych. 

Wolnobieg to rozwiązanie, które stosuje się wyłącznie w starszych i tańszych rowerach. Ma wiele wad, o których piszemy więcej poniżej. Problemem jest to, że piasta, na którą nakręcony jest taki tryb, nie pasuje do kasety. Oznacza to, że jeśli chcemy zmienić wolnobieg na kasetę musimy też zmienić piastę, a najczęściej całe tylne koło (przeplecenie jest przeważnie nieopłacalne).

Kaseta, np. Shimano Ultegra CS-8000, to rozwiązanie znacznie bardziej nowoczesne. Współpracuje ona wyłącznie z piastą, która ma główkę z mechanizmem. 

Sprawa jest więc prosta: jeśli mamy wolnobieg, możemy go zmienić na inny wolnobieg. Mamy kasetę, możemy ją zmienić na inną.


Wolnobieg i kaseta – jak rozpoznać, co mamy w rowerze?

Zdarza się, że zębatki trzeba wymienić. Zużycie napędu to zupełnie naturalne zjawisko. W jaki sposób ocenić, czy mamy w rowerze kasetę, czy wolnobieg?

W przypadku kasety zębatki – pojedyncze lub połączone ze sobą – są nakładane na bębenek. Aby całość się nie zsunęła, przytrzymuje je nakrętka, przykręcana do bębenka. Obracając tryby w kierunku przeciwnym do jazdy, również się ona kręci. 

Inaczej jest w przypadku wolnobiegu. Jeśli będziemy go obracać w drugą stronę, nakrętka, która blokuje zębatki, się nie obraca. 

Czym jeszcze różni się kaseta od wolnobiegu?

  • jest znacznie lżejsza
  • nie posiada wbudowanego bębenka, ten jest na piaście, a nie jak w przypadku wolnobiegu – w środku
  • kształt wielowypustu w kasecie jest ustandaryzowany – oznacza to, że jeden klucz pasuje do różnych wielotrybów (dotyczy to najpopularniejszych producentów)
  • ma więcej biegów – obecnie do 12 (wolnobieg do 8 przełożeń)


Jak odkręcić kasetę, a jak wolnobieg?

Aby odkręcić kasetę, potrzebujemy dwóch narzędzi. Pierwsze to klucz do demontażu – na przykład BIKE HAND YC-126-2A. Drugie to bacik, czyli krótki odcinek łańcucha, którym możemy zablokować kasetę. Jest to niezbędne – w przeciwnym razie zębatki będą się obracały. Montaż kasety jest prostszy – nie musimy jej blokować, wystarczy dokręcić do oporu. Shimano zaleca użycie siły 40 Nm – to już naprawdę spory nacisk. 

Jak odkręcić wolnobieg w rowerze? Po pierwsze, potrzebujemy innego klucza, choć wielowypust wygląda zwykle w niej podobnie, jak w kasecie. Druga sprawa to różne standardy wolnobiegów i co za tym idzie – różne klucze do ich demontażu i montażu. Aby odkręcić takie zębatki, musimy zwykle zdemontować oś. W przeciwnym razie przez nakrętkę nie przełożymy narzędzia. Następnie wkładamy klucz i kręcimy w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara. Nie musimy używać bacika – wolnobieg jest nakręcony na gwint w piaście. Bardzo często wymaga to sporej siły. Przykręcamy w analogiczny sposób.    


Czy wiesz, że…

…obecnie (początek roku 2020) największy zakres przełożeń w rowerach górskich zapewniają kasety Shimano – XTR, XT i SLX. Najnowsze wersje są 12-rzędowe i mogą mieć zębatki 10-45T lub 10-51T. Te pierwsze kasety stosowane są na łatwiejszych trasach, a ich zakres to 450 procent. Tych drugich używa się w górach, a zakres to aż 510 procent! Oczywiście z jedną tarczą.

12-rzędowa kaseta Shimano SLX ma zakres przełożeń 10-51.

Największy konkurent Japończyków – amerykański SRAM – produkuje również systemy 12-rzędowe. Zakres kaset w topowych grupach to 500 procent (kaseta 10-50). Wygląda na to, że na razie niewiele się w tej kwestii zmieni. Przełomem może być napęd 14-rzędowy. Patent do niego ma koncern Shimano.