Wszystko co musisz wiedzieć o budowie roweru

Data aktualizacji: 06-07-2020

Na pierwszy rzut oka każdy z nas mógłby wskazać kilka podstawowych elementów roweru, znajdujących się na jego wyposażeniu. Wiemy, gdzie jest siodełko, kierownica, rama, pedały czy koła. Jednoślad ma jednak o wiele bardziej złożoną konstrukcję i każda część, spełnia swoją określoną funkcję.

Dla tych, którzy traktują rower jedynie jako formę rekreacji lub jeżdżą od czasu do czasu, jego budowa – zwłaszcza takiego zaawansowanego modelu, jak MTB – może przyprawiać o zawrót głowy. Dlatego na jego przykładzie omówimy poszczególne części jednośladu, które wpływają na komfortową i bezpieczną jazdę.

budowa roweru - rysunekRower to nie tylko dwa koła, siodełko, kierownica i rama.

Z czego składa się rower?

Sercem każdego jednośladu jest oczywiście rama. Stanowi ona szkielet, do którego przymocowane są wszystkie pozostałe części rowerowe. Występuje ona w różnych rozmiarach i niekiedy jest dedykowana do konkretnej płci. Wszystko po to, aby jak najlepiej dopasować rower do możliwości przyszłego użytkownika. W ten sposób jazda będzie na pewno bardziej komfortowa.

Rozmiar ramy określamy na podstawie długości rury podsiodłowej. Wyrażamy go w centymetrach lub calach. W ramie rowerowej możemy wyróżnić także górną rurę, która ma bardzo duże znaczenie dla pozycji, jaką zajmujemy na rowerze. Ważna jest także główka ramy rowerowej, a zwłaszcza jej wysokość. Im wyższa, tym bardziej wyprostowani będziemy siedzieć na siodełku. Z kolei niższa oznacza pochyloną i agresywną sylwetkę. W damskich wersjach rowerów – zwłaszcza modelach trekkingowych i crossowych – górna rura będzie również nieco bardziej obniżona w stronę rury podsiodłowej, aby wsiadanie i zsiadanie nie sprawiało problemu.

Obecnie, większość ram jest wykonana z aluminium, spotyka się też takie materiały jak stal czy włókno węglowe znane wśród kolarzy jako karbon.

rama karbonowaRower z karbonową ramą jest marzeniem wielu rowerzystów.

Budowa układu kierowniczego w rowerze

Sterowanie rowerem odbywa się za pomocą układu kierowniczego złożonego z kilku głównych elementów, mających wpływ na precyzję i bezpieczeństwo jazdy. Są to następujące części: 

  • kierownica, 
  • wspornik kierownicy – zwany potocznie mostkiem,
  • widelec, w którym zamontowane jest koło. 

Układ działa płynnie dzięki łożyskom sterów, umieszczonych w główce ramy. W zależności od typów jednośladów kierownice mają różne kształty. Najczęściej mamy do czynienia z wersjami prostymi lub lekko wygiętymi. Te zawinięte, potocznie zwane barankami, spotykamy w szosach i gravelach. W modelach miejskich mogą być one skierowane w stronę rowerzysty (jaskółki). Zupełnie inaczej wyglądają też kierownice triathlonowe lub wielopozycyjne (bardziej turystyczne).

Dla większej wygody i lepszego trzymania dłoni na zakończeniach rurek stosuje się ergonomiczne chwyty (gripy). Z kolei na „baranki” nakłada się specjalnie przystosowane owijki.

kierownica baranekKierownicę rowerową można dostosowywać do swoich potrzeb.

Materiałami wykorzystywanymi do wytworzenia kierownic rowerowych są przeważnie aluminium oraz włókno węglowe (karbon).

Budowa koła rowerowego

Główną część koła roweru stanowi obręcz. To do niej przymocowane są dętka i opona. Coraz częściej spotyka się też wersje bezdętkowe, w których stosuje się mleczko uszczelniające. Wymiary wymienionych elementów są uzależnione od typu i przeznaczenia roweru. Przykładowo w jednośladach szosowych sprawdza się wąskie ogumienie, gdzie liczy się szybka jazda po asfalcie. Dzięki temu jednoślad nie straci na zwrotności, a przyspieszenie w kluczowych momentach jest łatwe. W rowerach MTB lub trekkingowych sytuacja wygląda nieco inaczej. Zróżnicowane podłoże, do którego przystosowane są oba te typy, wymaga użycia szerszych opon z bardziej wyraźnym bieżnikiem, aby nie stracić przyczepności na nierównej nawierzchni.

W miejscu mocowania koła do ramy znajduje się piasta rowerowa, usytuowana w jego centralnej części. To od niej wychodzą szprychy, które łączą się z obręczą. Piasta wyposażona jest w łożyska, które zapewniają płynny obrót. W tylnym kole posiada ona mechanizm zapadkowy (kaseta/wolnobieg) oraz główkę, na którą nakłada się przeważnie kasetę.

Napęd rowerowy – co trzeba o nim wiedzieć?

Większość rowerów korzysta z przekładni łańcuchowej, co oznacza, że energia kolarza może być efektywnie przenoszona poprzez pedałowanie na tylne koło. Dzieje się tak, ponieważ w układzie napędowym znajdują się zębatki i łańcuch, dzięki którym koło zostaje wprawione w ruch, a my możemy się poruszać. Do konstrukcji napędu należy także mechanizm korbowy z pedałami.

rowerzysta na wyprawiePoszczególne komponentu napędu gwarantują lekką i bardziej efektywną jazdę.

W rowerach najczęściej występują jedna lub dwie przerzutki. Ta umieszczona z przodu odpowiada za zmianę przełożeń na dwóch lub trzech tarczach mechanizmu korbowego. Z kolei przerzutka z tyłu na od sześciu do dwunastu przełożeń na zębatkach kasety czy wolnobiegu.

Sterowanie przerzutkami i przekładniami odbywa się za pomocą dźwigni (manetek), znajdujących się na kierownicy. W ten sposób rowerzysta może zmieniać biegi i dostosowywać je do indywidualnych potrzeb. Najprostsze rowery z jedną przekładnią będą posiadały także jedno przełożenie.

Istnieją także jednoślady, które zamiast standardowego łańcucha napędzane są za pomocą tzw. paska zębatego, który nie wymaga smarowania i konserwacji. Jest też kilkunastokrotnie trwalszy niż łańcuch, ale też niestety znacznie droższy. Pasek znajdziemy między innymi w bardziej stylowych modelach miejskich lub składanych.

Budowa układu hamulcowego

Poza napędem, jednym z najistotniejszych elementów jest układ hamulcowy roweru. We współczesnych modelach znajdziemy różne rodzaje hamulców rowerowych, nie mniej jednak wszystkie składają się funkcjonalnie z bardzo zbliżonych elementów. Wśród najbardziej popularnych typów wyróżnić możemy:

  • hamulce V-break i U-brake,
  • hamulce tarczowe, zarówno mechaniczne i hydrauliczne,
  • hamulec typu torpedo, często spotykany w rowerach miejskich z piastą wielobiegową.

hamulce tarczoweHamulce są obowiązkowym wyposażeniem roweru.

Do uruchomienia dwóch, pierwszych rodzajów potrzebujemy nacisnąć dźwignie/klamki hamulców (w rowerach szosowych i gravelowych, klamkomanetki), znajdujące się na kierownicy. To one dzięki pancerzowi z linką lub przewodowi z płynem hydraulicznym sprawiają, że szczęki lub zacisk hamulca reagują. Klocki hamulcowe, poprzez tarcie z obręczą lub tarczą hamulcową, zaczynają spowalniać rower. Hamulce torpedo są wyjątkiem, jeśli chodzi o działanie. Do ich uruchomienia potrzebny jest ruch pedałów do tyłu, aby możliwe było zatrzymanie się.

Po co są amortyzatory w rowerze?

Ich obecność w jednośladach nie jest przypadkowa. To te części roweru, które tłumią drgania i poprawiają komfort jazdy zwłaszcza po nierównych nawierzchniach. Jednoślady szosowe ich nie potrzebują, ale już w MTB czy w bardziej turystycznych są one nieocenione.

Gdzie znajdują się amortyzatory? W hardtail z przodu widelec w rowerze może być sztywny lub właśnie amortyzowany i to z takim układem spotykamy się najczęściej. Jego zakres skoku może wynosić od 30 do powyżej 170 mm, a wszystko zależy od rodzaju dyscypliny, do jakiej przystosowany jest jednoślad. Przykładowo w bardziej rekreacyjnej jeździe sprawdza się zakres ok. 30-80 mm skoku. Za to w wyścigach cross-country (XC) będzie on już nieco wyższy od 80 do 100-120 mm.

W kolarstwie górskim jednoślady typu full suspension (z pełnym zawieszeniem) posiadają także tylną amortyzację – tzw. damper. To dzięki niemu możliwe jest pokonywanie ekstremalnych terenów w komfortowych warunkach. Tę część roweru znajdziemy w centralnej części ramy. Jest ona przymocowana po obydwu jej stronach i połączona łożyskami.

Kolejnym atutem amortyzacji jest lepsze hamowanie. Koła mają cały czas kontakt z nawierzchnią, dzięki czemu zatrzymanie roweru jest łatwiejsze niż w modelach „sztywnych”. 

Więcej informacji na temat amortyzatorów można przeczytać na naszym blogu.

Rowerzysto, pamiętaj o obowiązkowym wyposażeniu roweru!

Zanim wsiądziemy na siodełko, koniecznie sprawdźmy stan techniczny naszego roweru. Tylko w ten sposób będziemy mieć pewność czy każda część jest sprawna i działa bez zarzutów lub jakiejś z nich nie posiadamy i koniecznie musimy dokupić. Poświęćmy chwilę po pierwsze poprzez wzgląd na bezpieczeństwo nasze i innych uczestników ruchu drogowego, a po drugie, aby uniknąć mandatu, kiedy zatrzymamy się do kontroli. Za co możemy zostać ukarani? Więcej na ten temat w artykule: Mandaty dla rowerzystów 2020 - przewodnik po przepisach.

rodzina na rowerachPrzed wyjazdem warto sprawdzić, czy nasz rower jest sprawny.

O obowiązkowym wyposażeniu roweru mówi Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. W świetle tego dokumentu jednoślad powinien posiadać:

  • przynajmniej jeden sprawnie działający hamulec,
  • oświetlenie czerwone z tyłu i jasne z przodu (lampki mogą świecić światłem pulsacyjnym lub ciągłym); oświetlenie rowerowe nie może być zamontowane wyżej niż 150 cm nad poziomem jezdni, a jego używanie jest wymagane od zmierzchu do świtu,
  • z tyłu odblask koloru czerwonego w kształcie innym niż trójkąt,
  • sygnał dźwiękowy, np. dzwonek.